Liever een wapen dragen dan hulp vragen?

‘Messen in schoolkluisjes, tieners die op elkaar insteken en burgemeesters die oproepen tot een wapenverbod voor minderjarigen. De zorgen over jongeren die met messen over straat gaan nemen in korte tijd flink toe. Volgens opvoedkundigen zijn ouders naïef. ‘Ze denken: dat doet mijn kind niet.’ “Je ziet dat er een beweging van onveiligheid is in klassen en op andere plekken in de omgeving van tieners, zoals bij sportclubs. Dan gaat een deel van die jongeren zich verdedigen: of ze grijpen naar wapens of naar fysiek geweld.
Kinderen vinden het doodnormaal om een mes te hebben: ,,Wat doe je nou moeilijk?”
‘Uit: Kinderen vinden het nodig om wapens te dragen (artikel AD.nl)

Je mag spelen met speelgoedwapens als je klein bent, waar wanneer verandert de norm? Wanneer is het spel voorbij? Jongeren voelen zich blijkbaar in toenemende mate onveilig. Het dragen van echte wapens helpt ze, naar eigen zeggen, om zich veiliger te voelen. De verantwoordelijkheid wordt bij de ouders gelegd, met de vraag of de opvoeding wel stevig genoeg is. Verbieden ze wel genoeg of durven ze nog wel grenzen te stellen?

Natuurlijk willen alle ouders het goed doen, maar de wereld is enorm veranderd. Overal om ons heen zijn signalen dat je plek verdedigd of beschermd moet worden, of dat je zelf niet veilig bent. Het begint simpel, met een slot op de deur en een hek om het huis. Die zeggen: niemand die hier niet hoort komt er in. We verdedigen onze domeinen op die manier als roofdieren. Overleven is primair en dat behoudende hebben we in ons om ons vege lijf te redden.
Dat wordt versterkt door allerlei signalen van bewaking in het dagelijks leven: politie op straat met wapens (en ondertussen dagelijks in het NOS-journaal), beveiliging op je computer, in winkels, detectiepoortjes, camera’s om iedereen in de gaten te houden. Je schrikt wanneer je met dit perspectief gaat kijken hoe ons leven daarmee geladen wordt en je beseft hoeveel wezenlijke angst er onder al die beveiliging moet zitten.

Het is interessant om te leren van Dr. Stephen Porges, die beschreef in zijn behoorlijk complexe polyvagaal theorie hoe mensen voor-bewust reageren op onveilige situaties. Het lichaam gaat autonoom in de verdedigingsmodus: vluchten, vechten of in nood in een ‘shut down’ wanneer er geen uitweg meer is. Bij de verdediging zie je meer bewegingen, snellere hartslag, kortere adem, een verandering van stem, gehoor en zicht. Bloed gaat naar de spieren, het adrenalinegehalte stijgt om klaar voor het gevecht. De spijsverteringsactiviteiten liggen stil, omdat dat geen prioriteit heeft. (Chronisch met alle gevolgen van dien!). Die biologische reactie hebben álle zoogdieren en wij dus ook. Het trof mij toen ik ontdekte dat er zo’n sterke fysieke reactie is bij prikkels van onveiligheid, die onbewust gebeurt. Dat geeft te denken. Wanneer we een wereld inrichten met zoveel prikkels die onveiligheid aanduiden voeden we onze kinderen dan niet op met de noodzaak om een goed getraind overlevingsmechanisme te hebben? Dan is het toch niet gek dat ze wat ze jong geleerd hebben, gewoon oppakken wanneer ze ouder zijn?

Porges maakt duidelijk dat ons zenuwstelsel verschillende circuits heeft met een andere functie bij verschillende situaties: in sociaal gedrag, bij rust en herstel of overlevingsgedrag. En dat we in onveiligheid steeds moeilijker de sociale signalen herkennen. “We maken de wereld beter door haar veilig te maken voor anderen”, concludeert hij. Dat betekent dat ons zenuwstelsel tot rust gebracht moet worden, zodat we ons weer veilig weten en meer sociaal gedrag kunnen ontwikkelen.

Sinds ik als paardencoach ben gaan werken en ik me besefte dat paarden al 65 miljoen jaar met hun enorme sociale intelligentie op deze wereld overleven, begreep ik dat zij ons iets heel belangrijks kunnen leren. Zij laten ons precies dat omslagpunt zien: waar wij in gevecht gaan, waar we onszelf isoleren en begrenzen, waar we de ander niet vertrouwen, waar we van het negatieve uitgaan, waar we ons losmaken van de kudde, waar we denken dat we het als individu wel redden, waar we relaties saboteren. Zij oordelen niet en kijken vanuit een veel groter geheel dan wij. Als een paard zich in vrijheid wil aansluiten bij je zijn zend je geen signalen uit (meer) voor conflict, gevecht, of afscheiding. Dan kun je weten én voelen dat je iets in jezelf hebt veranderd. Dan heb je je verdediging laten vallen.

Omgaan met paarden is een uitnodiging om dat omslagpunt bewust te worden. Het is tijd om tot rust te komen en van daar uit andere keuzes te maken. (Weer) te leren spelen in vrijheid, en authentiek en creatief te zijn.
Werkelijke veiligheid is een onderschatte ervaring. Dat betekent kwetsbaar kunnen zijn in nabijheid van anderen. En daar niet op afgerekend worden. De vraag is nu wie daarmee durft te beginnen.

Wie laat de wapens en de maskers vallen?